Haglund Deformitesi (Topukta Kemik Çıkıntısı)

Op. Dr. Ferdi SARI | Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

Giriş

Haglund deformitesi, ayak arka bölgesinde sık görülen ve kişilerin günlük yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen bir ortopedik sorundur. Halk arasında “topukta kemik çıkıntısı” olarak da bilinir.

Bu deformite, topuk kemiğinin (kalkaneus) arka-üst kısmında oluşan kemik çıkıntısının, Aşil tendonuna ve çevredeki yumuşak dokulara baskı yapması sonucu gelişir. Zamanla burada ağrı, şişlik ve fonksiyon kaybı ortaya çıkar.

Bu yazıda Haglund deformitesinin nedenleri, belirtileri, tanı ve güncel tedavi yöntemleri hakkında kapsamlı bilgi paylaşacağım.

Haglund Deformitesi Nedir?

Haglund deformitesi, topuk kemiğinin (kalkaneus) arka-üst kısmında gelişen kemik çıkıntısının, Aşil tendonu ve çevresindeki yumuşak dokulara sürtünerek tahrişe ve iltihaba yol açtığı bir hastalıktır.

Bu durumun başlıca komplikasyonu retrocalcaneal bursit ve Aşil tendonu bozukluklarıdır.

Patofizyoloji:

• Kemik çıkıntısı büyüdükçe, Aşil tendonu ile kemik arasında bulunan bursa iltihaplanır (bursit).

• Aynı zamanda Aşil tendonuna sürekli mekanik stres uygulanır ve tendinozis gelişebilir.

• Bu süreç, hareket sırasında veya ayakkabı giyerken ağrı ve rahatsızlık oluşturur.

Haglund Deformitesinin Sebepleri

1️⃣ Genetik yatkınlık

• Topuk kemiğinin doğal yapısındaki farklılıklar (yüksek arka çıkıntı)

• Aile öyküsü

2️⃣ Ayak anatomisi

• Pes cavus (yüksek ayak kavsi) deformitesi olan kişilerde daha sık görülür.

• Aşil tendonunun kısa veya gergin olması.

3️⃣ Ayakkabı seçimi

• Sert arka yüzeyli ayakkabılar → topukta sürtünmeye ve tahrişe neden olur.

• Yüksek topuklu ve dar topuklu ayakkabılar bu riski artırır.

4️⃣ Aktivite düzeyi

• Koşucular, dansçılar ve sporcular gibi Aşil tendonu üzerine tekrarlayan stres uygulayan kişilerde daha sık gelişir.

Topukta Kemik Çıkıntısı Sebebi Nedir?

Topukta kemik çıkıntısının en yaygın nedeni Haglund deformitesidir. Ancak şu faktörler de etkili olabilir:

• Anatomik yapı farklılıkları

• Aşil tendonu bozuklukları

• Yanlış ayakkabı kullanımı

• Aşırı egzersiz ve tekrarlayan travmalar

• Yaşlanmaya bağlı tendon elastikiyet kaybı

Haglund Deformitesi Belirtileri

En sık görülen belirtiler:

• Topuk arka kısmında gözle görülür kemik çıkıntısı

• Ağrı → özellikle ayakkabı giyerken veya hareket sırasında artar.

• Şişlik → topuk arka bölgesinde.

• Kızarıklık ve ısı artışı.

• Ayakkabı uyumsuzluğu → sert ayakkabılarla temas sonucu şikayetler artar.

• Aşil tendonu çevresinde hassasiyet ve sertlik hissi.

Haglund Deformitesi Tanısı Nasıl Konur?

1️⃣ Klinik muayene

• Ayak ve topuk bölgesinin fiziksel muayenesi yapılır.

• Kemik çıkıntısı ve ağrılı bölge değerlendirilir.

2️⃣ Görüntüleme yöntemleri

• Röntgen: Kemik çıkıntısının boyutu ve şekli değerlendirilir.

• MR Görüntüleme:

  • Aşil tendonunun durumu (tendinozis veya yırtık varlığı).

  • Bursa inflamasyonu (retrocalcaneal bursit).

  • Yumuşak doku kalınlığı.

Haglund Deformitesi Tedavisi Nasıl Yapılır?

1️⃣ Konservatif (ameliyatsız) tedavi

İlk aşamada daima konservatif tedavi tercih edilir:

• Uygun ayakkabı seçimi → topuk arka kısmını sıkmayan, yumuşak ayakkabılar kullanılmalı.

• Ayakkabı değişikliği → geçici olarak terlik kullanımı faydalıdır.

• Buz uygulaması → günde 3-4 kez, 15-20 dk.

• Topukluk veya topuk kaldırıcı tabanlık → Aşil tendonuna binen yük azalır.

• Silikon ped kullanımı.

• Aşil germe egzersizleri ve kuvvetlendirme.

• Fizik tedavi.

• PRGF (Platelet Rich Growth Factor) enjeksiyonları → iyileşme sürecini hızlandırabilir.

Konservatif tedavi süresi: genellikle 6-12 hafta denenir.
Şikayetler devam ederse cerrahi tedavi düşünülür.

Haglund Deformitesi Ameliyatı

1️⃣ Açık Haglund Ameliyatı

• Küçük bir kesi ile Aşil tendonunun yanından girilir.

• Kemik çıkıntısı çıkarılır.

• İltihaplı bursa temizlenir.

• Aşil tendonuna zarar verilmeden işlem tamamlanır.

Avantajı:

• Kemik çıkıntısının tam çıkarılması sağlanır.

• Gözle doğrudan kontrol avantajı vardır.

2️⃣ Kapalı Haglund Ameliyatı (Artroskopik yöntem)

• Artroskopik kamera yardımıyla yapılan cerrahi.

• 2-4 küçük kesi (1 cm) ile yapılır.

• Kemik çıkıntısı çıkarılır ve bursa temizlenir.

Avantajları:

• Daha az invazivdir.

• Hızlı iyileşme süreci.

• Daha az postoperatif ağrı.

• Koltuk değneği gerekmeden yürüyüş mümkündür.

Haglund Deformitesi Egzersizleri

Haglund deformitesinde egzersiz, Aşil tendonunu ve çevresindeki kasları esnetmek ve kuvvetlendirmek için çok önemlidir.

Örnek Egzersizler:

1️⃣ Aşil Tendonu Germe

• Duvara yüz dönük durun, bir bacağınızı geriye uzatın, topuk yere basacak şekilde esneme yapın.

2️⃣ Merdiven Basamağı Esnemesi

• Bir basamakta parmak uçlarıyla durup topuklarınızı aşağı bırakın.

3️⃣ Plantar Fasya Masajı

• Ayak tabanında tenis topu veya donmuş su şişesi yuvarlama.

4️⃣ Duvar İtme Egzersizi

• Eller duvarda, bacak geriye uzatılır, topuk yere basar.

5️⃣ Diz Bükme Esnemesi

• Dizden bükülerek topuğu kalçaya doğru çekin.

Egzersiz faydaları:

• Aşil tendonunun esnekliğini artırır.

• Tendon üzerindeki yükü azaltır.

• Hareket kabiliyetini geliştirir.

• Ağrı ve şişlik azalır.

Haglund Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Eğer sadece kemik çıkıntısı çıkarıldıysa:

• Ameliyat sonrası yürüme izni genellikle hemen verilir.

• Kesi yeri 7-10 günde iyileşir.

• Günlük aktivitelere erken dönemde dönüş sağlanabilir.

Eğer Aşil tendonu da onarıldıysa:

• Yük verme süresi uzayabilir.

• Fizik tedaviye ihtiyaç duyulur.

• Spora dönüş süresi genellikle 6-12 hafta arasında değişir.

Tam iyileşme süresi:

• Ortalama olarak 8-12 hafta içinde ağrısız aktiviteye dönüş sağlanır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Haglund deformitesi nedir?
Topuk kemiğinin arka kısmında oluşan kemik çıkıntısıdır. Aşil tendonuna ve bursa üzerine baskı yapar.

2. Neden oluşur?
Genetik yatkınlık, yanlış ayakkabı seçimi, yüksek ayak kavsi ve Aşil tendonu kısalığı en sık nedenlerdir.

3. Kimlerde sık görülür?
Kadınlarda, koşucularda, dansçılarda, topuklu ayakkabı giyenlerde daha sık görülür.

4. Belirtileri nelerdir?
Topukta ağrı, şişlik, kızarıklık, ayakkabı giyerken rahatsızlık.

5. Tanı nasıl konur?
Fizik muayene, röntgen ve gerekirse MR ile tanı netleştirilir.

6. Kemik çıkıntısı kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Ancak erken dönemde konservatif tedavi ile şikayetler azaltılabilir.

7. Egzersizle düzelir mi?
Kemik çıkıntısı kaybolmaz, ancak ağrı ve hareket kabiliyeti olumlu etkilenir.

8. Hangi ayakkabılar tercih edilmeli?
Yumuşak arka yüzeyli, topuğa baskı yapmayan ayakkabılar.

9. Zamanla kötüleşir mi?
Evet, tedavi edilmezse kemik çıkıntısı büyüyebilir ve tendon hasarı artabilir.

10. Cerrahi gerekir mi?
Konservatif yöntemler yeterli olmazsa cerrahi gerekir.

11. Ameliyat sonrası ne kadar sürede iyileşirim?
Yaklaşık 6-12 hafta içinde günlük yaşama dönüş mümkündür.

12. Fizik tedavi gerekli mi?
Ameliyat sonrası ve konservatif tedavi sürecinde faydalıdır.

13. Buz uygulaması etkili mi?
Evet, ağrı ve ödemi azaltır.

14. Spor yapabilir miyim?
İyileşme sonrası, doktor onayı ile düşük etkili sporlara başlanabilir.

15. Haglund deformitesi tekrarlar mı?
Uygun ayakkabı ve egzersizle tekrarlama riski azaltılır.